Transit Ticaret ve Muhasebe İşlemleri

 

Vergi ve çeşitli harçlardan muaf olması nedeniyle transit ticaret, özellikle Covid-19 döneminde daha fazla gündeme gelen bir işlem türü haline gelmiştir. Pandemi sürecinde maske, etil alkol gibi talebi hızla artan ürünlerin ihracatında izin ve kayıt zorunlulukları ortaya çıkınca, ticaretle uğraşan birçok kişi siparişlerin gecikmemesi adına transit ticareti tercih etmiştir.

 

Transit Ticaret Nedir?

 

En temel şekliyle transit ticaret; herhangi bir ürünü başka bir ülkeden temin edip, malları Türkiye gümrük sınırlarından içeri sokmadan üçüncü bir ülkeye satmak şeklinde tanımlanabilir. Vergi mükellefi olan ve ticaret siciline kayıtlı tüm gerçek ve tüzel kişiler bu faaliyeti gerçekleştirebilir.

 

Transit Ticaret Nasıl Yapılır?

 

İthalat ya da ihracat işlemleri kapsamında olmadığı için transit ticarette gümrük beyannamesi düzenlemek çoğu zaman gerekli değildir. Uluslararası ticarette kullanılan peşin ödeme, akreditif gibi yöntemler transit ticarette de uygulanabilir.

 

Süreci birkaç maddede toparlayacak olursak:

 

• Mallar Türkiye’deki gümrük bölgelerine giriş yapacaksa transit ticaret beyannamesi düzenlenmelidir. Ürünler gümrük alanına hiç girmiyorsa bu beyannameye ihtiyaç yoktur.
• İthalat ve ihracatta ödenen vergi, fon veya harçlar transit ticarette geçerli değildir.
• Satışı veya taşınması yasak olan mallar için transit ticaret yapılamaz. Ülkelerin mevzuatları mutlaka kontrol edilmelidir.
• Yurt dışından alınan ürünler için tedarikçi firma fatura kesmeli, ardından yapılan satış için alıcı ülkeye yine ayrı bir fatura düzenlenmelidir. Hazırlanan faturanın hem Türkçe hem İngilizce olması uygundur; İngilizce versiyon alıcıya gönderilir.
• Elde edilen kazanç muhasebe kayıtlarında beyan edilmelidir.
• Para transferi veya nakliye şekline ilişkin herhangi bir kısıtlama bulunmaz; yalnızca malın çıkış ve varış ülkelerinin kuralları önceden incelenmelidir.

Her ne kadar operasyonel olarak ithalat ve ihracata göre daha basit görünse de transit ticarette de dikkat edilmesi gereken çeşitli detaylar vardır. Gönderilen malların taşındığı ülke önemli olmasa da sevk evraklarının, ürünün giriş ve çıkış yaptığı ülkelerin kurallarına uygun şekilde hazırlanması gereklidir.

 

Transit Ticarette Fatura Düzenleme

 

Transit ticaret yapan firmalar bu işlemler için fatura oluşturmakla yükümlüdür. e-Arşiv sistemine dahil olanlar e-arşiv fatura, diğer mükellefler ise kağıt fatura düzenleyebilir.

Örneğin; bir şirketin Çin’den aldığı ürünleri, Türkiye’ye gelmeden Almanya’daki müşterisine kendi marka etiketiyle göndermesi transit ticaret sayılır.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı e-fatura rehberine göre, “Gümrük beyannamesi ekinde yer almadığı sürece ihracat faturalarının e-fatura olarak düzenlenmesi zorunlu değildir.” Dolayısıyla transit ticaret kapsamında düzenlenen faturalar e-fatura kapsamında değerlendirilemez ve e-arşiv veya kağıt fatura kullanılmalıdır.

 

Transit Ticaretin Muhasebe Kaydı

 

Bu işlemde mallar firmaların depolarına ya da fiziki stok alanlarına hiç girmediğinden, muhasebede bu ürünlerin “Diğer Stoklar” hesabı altında izlenmesi önerilir. Yapılan satışlar ise “Yurt Dışı Satışlar” hesabında kaydedilmelidir.

 

Transit Ticaret Formu

 

Geçmişte kullanılan transit ticaret formu, 12.07.2008 tarihli Resmi Gazete’de yapılan düzenleme ile yürürlükten kaldırılmıştır. Ayrıca 2017’de TCGB Detaylı Beyan Transit Uygulaması (TRIM/TREX) da iptal edilmiştir.

 

Transit Ticaret İhracat Sayılır mı?           

 

Vergi avantajları nedeniyle tam anlamıyla “ihracat” olarak sınıflandırılmaz; ancak işleyiş bakımından ihracata oldukça benzer.
Türkiye’ye uğramadan doğrudan başka bir ülkeye satılan mallarda KDV uygulanmaz. Antrepo veya serbest bölgeler üzerinden yapılan satışlarda da Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 16/1-c maddesi gereği hem alış hem satış KDV’den istisnadır.

 

Transit Ticarette KDV ile İlgili Bilinmesi Gerekenler           

 

KDV hesaplanabilmesi için mal veya hizmetin fiilen Türkiye sınırları içerisinde olması gerekir. Transit ticarette mallar ülkeye fiziksel olarak girmediğinden KDV söz konusu değildir.
Aynı şekilde, Türkiye’de gerçekleşmeyen bir hizmet de KDV’ye tabi tutulamaz. Bu nedenle transit ticaret KDV beyannamelerinde yer almaz.

Antrepo ve serbest bölgeler, transit ticaretin yapılabildiği özel alanlardır. Bu bölgelerden yapılan alış ve satış işlemleri tamamen KDV’den muaftır ve muhasebe kayıtları da bu doğrultuda oluşturulur.